Przyczyny niepłodności mogą być bardzo różne. Podobnie często dotyczą one zarówno kobiety i mężczyzny dlatego diagnostyka zawsze winna dotyczyć obojga partnerów jednocześnie. Obserwuje się coraz większy udział panów w etiologii niepłodności za sprawą pogarszających się parametrów nasienia. Zasadniczo diagnostyka niepłodności małżeńskiej obejmuje ocenę hormonalną i anatomiczną narządu rodnego u kobiety a u mężczyzny badanie nasienia.

Płodność jest bardzo czułym wskaźnikiem ogólnego stanu ustroju dlatego istotnym elementem jest wywiad. Przebyte choroby, szczególnie infekcyjne, operacje, zażywane leki, charakter pracy, wywiad rodzinny i szereg innych czynników wydających się na pozór mało istotnych może wpłynąć skuteczność postępowania. Ta interdysplinarność niepłodności powoduje że w procesie diagnostyczno terapeutycznym potrzebna jest wiedza z urologii, andrologii, endokrynologi czy genetyki a ostatnio również immunologii.

Lekarz prowadzący niepłodną parę nie może być specjalistą w każdej z tej dziedzin medycyn ale winień mieć wystarczający zasób wiedzy aby zorientować się czy aby przyczyna niepłodności nie leży poza jego kompetencjami. Pomimo współpracy lekarzy różnych specjalności w 20% przypadków nie udaje się jednoznacznie ustalić przyczyn. Czasami bardzo trudno ustalić która ze stwierdzonych nieprawidłowości w największym stopniu odpowiada za problem. Odpowiedź ma często charakter “statystyczny”. Na pewno jest wielu szczęśliwych ojców o obniżonych parametrach nasienia ale jednak większość mężczyzn z nieprawidłowymi wynikami nasienia będzie miało małe szanse na dziecko nawet w perspektywie kilkuletnich starań. Ich szanse będą zmniejszały się z upływem czasu bowiem ich partnerki będą coraz starsze.

Oczywiście w wielu przypadkach udaje się ustalić przyczynę jednoznacznie w obszarze który jest dostępny do zbadania. Biorąc jednak pod uwagę wspomniane na początku artykułu procentowe szanse na ciąże w pojedynczym cyklu nie można oczekiwać sukcesu od razu po usunięciu przyczyny.

W leczeniu niepłodności mają zastosowanie metody chirurgiczne jak i terapia farmakologiczna w zależności od przyczyn. Pojawiają się coraz lepsze leki które w rękach specjalisty mogą być bardzo skuteczne. W wielu przypadkach nie można wyleczyć trwale niepłodności a miarą skuteczności leczenia jest upragnione dziecko. W większości algorytmów leczenia oczekuje sie sukcesu w czasie pół roku. Brak ciąży poczętej naturalnie po tym czasie kwalifikuje parę do leczenia metodami wspomaganego rozrodu. Opóźniane kierowania pacjentów do ośrodków dysponujących możliwościami takiego leczenia może istotnie zmniejszać szanse powodzenia.