W trakcie ciąży dochodzi do szeregu zmian w organizmie kobiety. Ich celem jest przystosowanie organizmu matki do wzmożonego wysiłku związanego z rozwojem ciąży, zapewnieniem optymalnych warunków rozwijającemu się dziecku z jednoczesnym zachowaniem dobrego stanu matki. Większość zmian ma charakter fizjologicznej adaptacji i mija w okresie 1 -2 miesięcy po porodzie.

W okresie ciąży znacznie zwiększa się objętość krążącej krwi, średnio o 30%-50%. Wzrost ten zależy od liczby przebytych ciąż, liczby płodów w obecnej ciąży, a także od typu budowy ciężarnej. U kobiet otyłych odnotowywano wzrost nawet o około 100%, u kobiet o drobnej budowie o około 20%. Za przyczynę tego zjawiska uważa się zmiany hormonalne zachodzące w okresie ciąży, zwiększenia unaczynienia narządów rodnych i zwiększonej perfuzji takich narządów jak nerki i skóra. W okresie ciąży wzrasta ilość osocza jak i ilość krwinek czerwonych- erytrocytów. Do wzrostu tego nie dochodzi jednak w sposób proporcjonalny lecz ilość osocza rośnie znacznie szybciej od masy erytrocytów, co doprowadza do fizjologicznej niedokrwistości (stężenie hemoglobiny spada z 15 g/dl do około 12g/dl, spada hematokryt o około 4%-7%). W okresie ciąży wzrasta aktywność układu krzepnięcia, co zabezpiecza przed intensywnym krwawieniem, zwiększa jednak ryzyko zakrzepicy w okresie poporodowym.

Serce na skutek zwiększonej ilości krwi przerasta zwiększając swoją pojemność o około 70ml. Zwiększa się także częstość akcji serca o około 10 – 15 uderzeń na minutę. Zwiększa się pojemność minutowa serca spowodowana wzrostem objętości wyrzutowej i przyspieszeniu akcji serca. W okresie ciąży spada wartość ciśnienia, skurczowego o około 5-10 mmHg i rozkurczowego(notuje się większy spadek niż ciśnienia skurczowego).Jest to efektem działania progesteronu rozszerzającego naczynia. W okresie ciąży rozrastająca się macica uciska na żyłę czczą dolną powoduje to zmniejszony odpływ krwi żylnej w dolnej połowie ciała, który może powodować obrzęki. Z tego powodu zaleca się częstą zmianę pozycji podczas snu z leżącej na plecach na lezącą na boku. Krążenie w obrębie macicy, skóry zwłaszcza rąk i stóp, nerek ulega zwiększaniu w miarę rozwoju ciąży.

Na skutek uniesienia przepony przez powiększającą się macicę, dochodzi do zwiększenia poprzecznego wymiaru klatki piersiowej. Progesteron działając na układ oddechowy powoduje rozszerzenie tchawicy i oskrzeli. Zwiększa też częstość oddechów wpływając na ośrodek oddechowy. Efektem tych działań jest zwiększone przewietrzenie płuc, co nie tylko kompensuje ograniczenie ich pojemności wynikłe z wysokiego ustawienia przepony, lecz zapewnia właściwe pokrycie zwiększonego zapotrzebowania na tlen.

Układ pokarmowy kobiety ciężarnej ulega relaksacji. Jest to skutek działania progesteronu na mięśniówkę jelit. Pasaż jelitowy jest zwolniony, co może powodować zaparcia. Napięcie zwieracza przełyku jest obniżone, co sprzyja refluksowi żołądkowo-przełykowemu, częściej występuje uczucie zgagi. Zwolnione opróżniania pęcherzyka żółciowego predysponuje do odkładania się kamieni. Zmiany pH śliny sprzyjają występowaniu próchnicy zębów.

W układzie moczowym obserwujemy powiększenie wymiarów nerek zaleganie moczu w miedniczkach i moczowodach. Spowodowany jest on zmniejszoną kurczliwością mięśniówki moczowodów i uciskiem macicy na dogi moczowe. W okresie ciąży wzrasta znacznie przepływ nerkowy i filtracja nerkowa. Zmianie ulega skład moczu: pojawia się fizjologiczny białkomocz w granicach 200- 300mg/dobę, pojawia się glukoza w moczu, aminokwasy i witaminy rozpuszczalne w wodzie, hormony steroidowe i gonadotropina kosmówkowa. Taki skład moczu stanowi doskonałą pożywką dla bakterii, dlatego częściej dochodzi do zakażeń układu moczowego.

W okresie ciąży dochodzi do szeregu zmian w gruczołach wydzielniczych. Tarczyca powiększa swoją objętość, wychwytuje także więcej jodu. Nadnercza produkują więcej hormonów sterydowych, a w okresie porodu także zwiększoną ilość adrenaliny i noradrenaliny. Przysadka zwiększa wydzielanie prolaktyny- hormonu odpowiedzialnego za wydzielanie mleka przez gruczoły piersiowe.

Ciąża stawia przed organizmem matki poważne wyzwanie jakim jest prawidłowe odżywienie rozwijającego się płodu. W tym czasie znacznie wzrasta zapotrzebowanie kaloryczne organizmu (około 2500kcla/dobę w okresie przed porodem). Rozwój płodu, budowa nowych tkanek i narządów wymaga zwiększonego dostarczania białek i zawartego w nich azotu. W czasie ciąży bilans azotu jest dodatni, zwiększa się ilość aminokwasów w krwi matki. Zwiększa się także zapotrzebowanie na tłuszcze, organizm matki zwiększa stężenie cholesterolu i trójglicerydów we krwi. Gromadzone są także mikro i makroelementy, witaminy, w tym szczególnie ważny dla prawidłowego rozwoju układu nerwowego -kwas foliowy.

Organizm kobiety jest przystosowany do zapewnienia rozwijającemu się płodowi optymalnych warunków do prawidłowego wzrastania. Zrozumienie jego funkcjonowania w okresie ciąży, odpowiednia dieta bogata w składniki potrzebne do prawidłowego rozwoju płodu pozwala na prawidłowe funkcjonowanie matki i dziecka.