Niepłodność kojarzy się nam z sytuacją w której to kobieta jest niepłodna. Jednak jest inaczej. Większy odsetek zaburzeń występuje u mężczyzn. Dlatego w przypadku par niepłodnych należy dokładnie przebadać również mężczyznę. Takie badanie powinno być przeprowadzone na samym początku diagnostyki niepłodności. Ponieważ to badanie jest bardzo stresujące dla mężczyzny, po pokrótce je opiszę.

Na całkowite badanie andrologiczne składa się: wywiad lekarski, badanie fizykalne i badania dodatkowe. W wywiadzie pyta się o czas trwania niepłodności, o przebyte operacje na narządach płciowych lub w ich okolicach np. operacja sprowadzenia jąder czy przepukliny. O przebyte choroby infekcyjne - świnka. Również stany gorączkowe mogą doprowadzić do zaburzenie procesu spermatogenezy. Istotna jest ilość zbliżeń w ciągu tygodnia. Optymalna ilość to 3 – 4 razy. Zbyt duża ilość może obniżyć ilość plemników w ejakulacie, a za mała utrudnić zapłodnienie komórki jajowej. Nie bez znaczenia pozostają czynniki środowiskowe tj. długotrwały stres, przebywanie w wysokiej temperaturze, narażenie na pestycydy. Leczenie również może wpłynąć na spermatogenezę, szczególnie chemio- i radioterapię. Tytoń, alkohol i inne używki niekorzystnie wpływają na jakość plemników.

W badaniu fizykalnym ocenia się ogólną budowę ciała, wzrost, wagę, owłosienie, rozwój gruczołów piersiowych. Duże znaczenie ma otyłość, która współistnieje z zaburzeniami spermatogenezy. Podczas badania prącia ocenia się wady anatomiczne tj. spodziectwo, wierzchniactwo, stulejka. Średnia objętość jądra wynosi 20 -25 ml. Określa się ich położenie, wielkość i konsystencję. W przypadku gdy są pogrubiałe podejrzewa się przebyte stany zapalne, które utrudniają transport plemników, a gdy są zbyt miękkie sugeruje to znaczne uszkodzenie nabłonka plemnikotwórczego. Stwierdzenie jądra poza workiem mosznowym jest bardzo niebezpieczne, gdyż prowokuje to do powstanie procesu nowotworowego i niepłodności. Powiększenie objętości jadra świadczy o ostrym stanie zapalnym jąder, najądrzy, wodniaku jąder czy nowotworze gonad. Przez badanie per rectum bada się gruczoł krokowy.

Badania dodatkowe obejmują badania genetyczne, hormonalne, USG i biopsję jąder. Poprzez ocenę kariotypu rozpoznajemy zespól Klinefeltera (XXY), zespół XYY. Dokładna ocena chromosomu Y jest potrzebna do weryfikacji mężczyzn do zabiegu ICSI – docytoplazmatycznego wstrzyknięcia plemników do komórki jajowej. Hormony które ocenia się to: testosteron, FSH, LH, prolaktyna, hormon wzrostu, ACTH, TSH. Biopsję jądra przeprowadza się przy braku lub znacznym obniżeniu ilości plemników w ejakulacie przy prawidłowej wielkości jąder. Nieinwazyjnym dodatkowym badaniem jest analiza nasienia – jest to podstawowe badanie przy diagnostyce niepłodności. Powinno się je wykonywać po 5 – 7 dniowej abstynencji płciowej (gdy jest za krótki okres wstrzemięźliwości to ilość plemników jest zmniejszona, a gdy jest za długi to mogą występować plemniki w różnych formach o nieprawidłowej budowie). Ocenia się zabarwienie, ciągliwość, objętość i pH. A następnie ogląda się je pod mikroskopem.